محمد يوسف حريرى
234
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
روز قيامت است . ( فرهنگ لغات قرآن - ج 1 - ص 618 ) شاهنشه بىخواب لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ( بقره - 255 ) - به كنايت خداى تعالى كه خواب بر او روا نيست و اين تعبير مبتنى است بر آيهء شريفه . ( فرهنگ فروزانفر ) شجرهء خبيثه ( خ ث ) وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ( ابراهيم - 26 ) درخت پليد . به روايتى از امام باقر عليه السّلام اين مثل براى بنى اميه است ( مجمع البيان ) شجرهء خلد ( خ ) فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْكٍ لا يَبْلى ( طه - 120 ) درخت جاودانى . درختى كه حضرت آدم عليه السّلام از خوردن آن ممنوع شده بود . شجرهء زقوم ( ز قّ ) إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الْأَثِيمِ ( دخان - 43 و 44 ) درختى در جهنم خوراك گناهكاران - زقوم شجرهء طوبى يكبار در قرآن مجيد از طوبى ياد شده است كه طبق روايات شجرهاى است در بهشت ( طوبى شجرة فى الجنة ) - طوبى شجرهء طيبه ( ط ىّ ب ) أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ ( ابراهيم - 24 ) درخت پاكيزه درختى است در بهشت . طبق روايت ، درخت پاكيزه حضرت محمد است و شاخهء آن حضرت على و برگ آن حضرت فاطمه و ميوهء آن حضرت حسن و حسين ( صلوات اللّه عليهم اجمعين ) مىباشد ( مجمع البيان ) . شجرهء مباركه ( م ر ك ) مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ ( نور - 35 ) از درخت زيتون به عنوان شجرهء مباركه ياد شده است ، چون منافع آن زياد است يا روغن آن بهتر مىسوزد ، يا اولين درختى است كه پس از طوفان نوح روييد و محل روييدن آن جايگاه انبيا بوده است يا هفتاد پيامبر از جمله حضرت ابراهيم عليه السّلام آن را مبارك ساختهاند . ( تفسير نمونه - مجمع البيان ) شجرهء ملعونه ( م ن ) وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ( بنى اسرائيل - 60 ) 1 . بنى اميه است . 2 . قوم سركش يهودند كه همانند درختى با شاخ و برگ فراوان هستند اما مطرود درگاه خدا . 3 . شجرهء زقوم است كه درختى است كه در بن جهنم مىرويد و ثمرهاى ناگوار و رنجآور دارد و خوراك گناهكاران است . ( تفسير نمونه ) شجرهء موسى ( سا ) اشاره است به درختى كه از آن به حضرت موسى پيامبر عليه السّلام ندا آمد كه : يا مُوسى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ - قصص 30 - ( لغتنامه ) شده ( ش دّ ) اصطلاح تجويدى - مخارج حروف ( 11 ) شديد العذاب وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ ( بقره - 165 )